در اعزام محمد زمان به فرنگستان براى مطالعه و فراگرفتن فنون نقاشى غربى و هم‌زمان عزيمت هيأت مبلّغان مسيحى به رياست ماتيو ريچى به چين كه طبق معمول در تركيب اعضاى اين هيأت چند نقاش هم براى تصويرگرى از موضوع‌ها و صحنه‌هاى توجه‌برانگيز هيأت را همراهى مىنمود تقديرى تاريخى در اخذ و اقتباس و تأثيرگذارى همزمان نگارگرى غربى در هنر ايران و چين دربر دارد . اين تحولات مشابه و همزمان همچنان در ساير شئون فرهنگى و ادوار ادبى و هنرى ايران و چين به صورتى شگفت‌آور روى نموده و حاكى از وحدت خرد جمعى و هم‌انديشى در تعقّل فرهنگى هر دو ملت در طى تاريخ است . گونگ فانگ جن تاريخ‌نگار و متفكر چينى كتاب خرد درآميخته با فرهنگ‌ها ( جه جيانگ 1992 ) « 1 » را به بررسى بخشى از همين تقدير تاريخى در فرهنگ و آيين‌هاى ايران و چين اختصاص داده به بحث و تفصيل دربارهء آن پرداخته است . حضور و عرض هنر چند نقاش ايتاليايى در هيأت ماتيو ريچى موجب آشنايى مستقيم هنردوستان و نقّاشان چين با شيوه‌هاى نگارگرى غربى گرديد . قلم‌مايه‌هاى نوآورد فيگوراتيو و رنگ‌بندى و رنگ‌گزينى نگارگران غربى مخصوصا شيوهء اسب‌سازى جيوزپه كاستيليونه ( 1688 - 1766 م . ) مورد توجه كانگ‌شى خاقان هنرور چين قرار گرفت و به كاستيليونه عنوان و لقب چينى لانگ شىنينگ داده شد كه در تاريخ هنر چين به همين نام بلندآوازه گشته و چينينان او را به همين نام مىشناسند . از آن پس تصوير اسب‌هاى ايرانى با آن قوارهء شكيل و نيرومند و ساق‌هاى بلند استوار و پوزهء باريك كه در پيكره‌ها و نقاشىها و در توصيفات اسب‌نامه‌هاى ايرانى و چينى ديده مىشود به تدريج در كنار اسب‌هاى ابلق‌گون با اندام ستبر و يال‌هاى افشان اسبان مكتب فلاندر قرار گرفت و اين شيوهء درآميخته در قلم استادان بزرگ طبقات بعد چون چى باى شى ، شوبىهنگ ، وانگ شنگ ليه و خوانگ‌جو در تجربهء نسل‌ها پيراسته شد و با غلبهء عنصر چينى به كمال رسيد . « 2 »

--> ( 1 ) . Gong Fangzhen : Ronghe sifang wenhua de zhihui , Zhejiang , 1992 . ( 2 ) . در اين باره با ذكر منابع لازم در دو مقاله خود بحث نموده‌ام : « نوآورى و سنت‌مدارى در مكتب خوانگ جو » در نشريهء تحقيقات هنرى يان هوانگ ، ش 3 ، صص 26 - 28 ، پكن ، مارس 2003 . ( به زبان چينى ، ترجمه خانم تن هوى جو ) و نيز « همبستگى در هنر ايران و چين » در مجلهء مى شو ( هنر ) نشريه فرهنگستان هنر چين ، ش 2 ، صص 63 - 70 ، پكن 1993 ( به زبان چينى ، ترجمه خانم دكتر وانگ اى دان ) . آ . آ ايوانف ، مقدمهء مجموعهء : ? ? ? XVI - XIII BB . , MocKBa 1962 , PP 48 - 49 . با تشكر از خانم پاتى سبوا براى ترجمهء متن‌هاى روسى .